Kamu ihalelerine teklif veren yerli üretici firmalar için Yerli Malı Belgesi (YMB), teklifinizi ithal veya belgesiz rakiplerinize karşı yüzde 15'e varan fiyat avantajıyla öne geçiren en kritik yasal belgedir.
Ancak belgenin başvuru şartları, SGM-2024/10 sayılı Yerli Malı Tebliği ile yenilenen EK cetvel formatları, YMM/SMMM onaylı maliyet tabloları ve geçerli bir kapasite raporu zorunluluğu nedeniyle süreç ciddi bir teknik ve mali mühendislik hazırlığı gerektirir. Bu kapsamlı rehberde; Yerli Malı Belgesi başvuru şartlarını, gerekli evrakları, %51 yerli katkı oranı hesaplama formülünü ve geçerlilik sürelerini adım adım ele alıyoruz.
📌 Hızlı Özet — Bilmeniz Gereken 5 Temel Nokta
Ürün Bazlı Düzenlenir: Belge firma unvanı için değil, ihaleye teklif ettiğiniz her bağımsız mamul ve model için ayrı ayrı çıkartılır.
Kapasite Raporu Zorunlu Ön Koşuldur: Güncel ve geçerli bir Kapasite Raporu ve Sanayi Sicil Belgesi olmadan Yerli Malı Belgesi başvurusu kabul edilmez.
Asgari %51 Yerli Katkı Eşiği: Ürünün nihai fabrika satış maliyeti içindeki yerli hammadde, amortisman ve doğrudan işçilik payının en az %51 olması kanuni zorunluluktur.
%15 Fiyat Avantajı Sanal İndirimdir: Teklif fiyatınız düşmez; ihale komisyonu rakip teklifleri %15'e kadar sanal olarak artırarak değerlendirir.
Geçerlilik Süresi 1 Yıldır: Belge düzenlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçerlidir. Ancak kapasite raporunuzun kalan süresi 1 yıldan azsa, belge de kapasite raporunun bittiği gün geçersiz kalır.
1. Yerli Malı Belgesi Nedir ve Ne İşe Yarar?
Yerli Malı Belgesi; Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde imal edilen sanayi ürünlerinin, yazılımların veya hizmetlerin yasal olarak "Türk Malı / Yerli Malı" niteliği taşıdığını tescil eden resmi belgedir.
Yasal dayanağını 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 63. maddesi ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan Yerli Malı Tebliği (SGM-2024/10) oluşturur. Belge; Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'ne (TOBB) bağlı Ticaret/Sanayi Odaları ile Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu'na (TESK) bağlı Esnaf ve Sanatkarlar Odaları tarafından incelenip onaylanır.
Yerli Malı Belgesi Nerelerde Kullanılır ve Avantajları Nelerdir?
2. Kamu İhalelerinde %15 Fiyat Avantajı Nasıl Uygulanır?
Yerli Malı Belgesi'nin en çok aranan ve en sık yanlış anlaşılan faydası %15 fiyat avantajıdır. Birçok işletme bu avantajı teklif bedeli üzerinden %15 indirim yapılması şeklinde yorumlar; oysa ki avantaj değerlendirme aşamasında satıcı lehine işler.
İhale komisyonu, Yerli Malı Belgesi sunan isteklinin fiyatını sabit tutarken, belge sunmayan veya yabancı menşeili ürün teklif eden isteklilerin fiyatlarına ihale şartnamesinde belirtilen oran kadar (%15'e kadar) sanal ekleme yapar.
Sanal Fiyat Artırma Yöntemi — Sayısal Örnek
Bir kamu kurumu hastanesi medikal cihaz ihalesi açtığında iki firmanın teklif verdiğini varsayalım:
| Firma | Gerçek Teklif | Yerli Malı Belgesi | İhale Değerlendirme Fiyatı | İhale Kararı |
|---|---|---|---|---|
| A Firması (Yerli Üretici) | 1.000.000 TL | ✅ Var | 1.000.000 TL | 🏆 İhaleyi Kazanır |
| B Firması (İthal / Belgesiz) | 950.000 TL | ❌ Yok | 950.000 TL × 1,15 = 1.092.500 TL | ❌ Elenir |
Görüldüğü üzere B firması 50.000 TL daha düşük teklif sunmasına rağmen, A firması Yerli Malı Belgesi sayesinde değerlendirmede 92.500 TL daha avantajlı konuma geçmiş ve 1.000.000 TL üzerinden sözleşme imzalamıştır.
3. Yerli Malı Belgesi Başvuru Şartları Nelerdir?
Yerli Malı Tebliği'nin yürürlükteki SGM-2024/10 hükümlerine göre bir ürün için belge alınabilmesi amacıyla aşağıdaki 5 temel şartın eksiksiz karşılanması zorunludur:
1. Geçerli Kapasite Raporu Bulunması
İşletmenin, başvuru tarihi itibarıyla TOBB veya TESK sisteminde onaylanmış, geçerlilik süresi devam eden bir Kapasite Raporu bulunmalıdır. Belgelendirilmek istenen ürünün adı, NACE / PRODTR kodu, yıllık üretim kapasitesi ve kullanılan hammadde miktarları mevcut kapasite raporundaki Tablo II ve Tablo IV ile birebir örtüşmek zorundadır.
2. Güncel Sanayi Sicil Belgesi Sahipliği
6948 sayılı Sanayi Sicil Kanunu gereği firmanın T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Sicil Bilgi Sistemi'ne (SBS) kayıtlı olması, her yıl vermesi gereken Yıllık İşletme Cetveli vizesinin süresinde yapılmış olması şarttır.
3. Asgari %51 Yerli Katkı Oranı Sağlanması
Ürünün imalatında kullanılan doğrudan malzeme, doğrudan işçilik ve genel üretim giderleri toplandığında, yerli kaynaklı payın nihai ürün maliyetinin en az yüzde 51'ini (%51,00) oluşturması gerekir. %50,99 oranında kalan ürünler dahi tebliğ gereği doğrudan reddedilir.
4. Fiili Üretici / İmalatçı Olma Koşulu
Yerli Malı Belgesi sadece üretici unvanı taşıyan işletmelere düzenlenir. Ürünü yurt dışından ya da fason olarak başka bir firmadan hazır alıp satan ticaret şirketleri, ithalatçılar ve bayiler Yerli Malı Belgesi başvurusu yapamaz.
5. Yetkili Mali Müşavir (YMM / SMMM) Onayı
SGM-2024/10 Tebliği ekindeki hesaplama cetvellerinin Yeminli Mali Müşavir (YMM) veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) tarafından firmanın resmi yasal muhasebe defterleri, faturaları ve gümrük beyannameleri taranarak imzalanıp kaşelenmesi şarttır.
4. Yerli Katkı Oranı Hesaplama Formülü ve Örnek Hesaplama
Yerli katkı oranı, ürünün üretim süreci boyunca yurt içinden sağlanan katma değerin nihai üretim maliyeti içindeki ağırlığını belirler.
Yerli Katkı Oranı Matematiksel Formülü
SGM-2024/10 sayılı Tebliğin 5. maddesinde tanımlanan resmi formül şu şekildedir:
Maliyet Kalemlerinin Sınıflandırılması
- Doğrudan ve Dolaylı Malzeme Maliyeti: Üretimde kullanılan hammadde, yardımcı madde, ambalaj ve komponentler yerli ve ithal olarak ikiye ayrılır. Yerli tedarikçiden alınan hammaddelerde dahi malın menşei ithal ise (örneğin ithal saç levha, ithal granül) ithal girdi hanesine yazılır.
- Doğrudan ve Dolaylı İşçilik Giderleri: Fabrikada imalat sürecinde fiilen çalışan personelin brüt ücreti, SGK primleri ve kıdem tazminatı karşılıklarıdır. İşçilik giderleri %100 yerli girdi kabul edilir.
- Genel Üretim Giderleri: Üretim tesisinin elektrik, doğalgaz, su giderleri, makine parkının amortisman payı, fabrika kira bedeli ve bakım onarım masraflarıdır. Yurt içinden temin edildiği sürece yerli pay olarak sayılır.
Adım Adım Örnek Hesaplama Senaryosu (Rakamlarla)
Bir makine imalatçısının ürettiği endüstriyel ambalaj makinesinin toplam 1.000.000 TL üretim maliyetine sahip olduğunu varsayalım:
| Gider Kalemi | Açıklama | Yerli Tutar (TL) | İthal Tutar (TL) | Toplam Tutar (TL) |
|---|---|---|---|---|
| Doğrudan Malzeme | Çelik profil, mekanik parçalar, cıvatalar | 250.000 TL | — | 250.000 TL |
| İthal Malzeme | İthal PLC ünitesi, servo motorlar, sürücüler | — | 300.000 TL | 300.000 TL |
| Doğrudan İşçilik | Mühendis, kaynakçı ve montaj ustası maaşları | 250.000 TL | — | 250.000 TL |
| Genel Üretim Giderleri | Fabrika sanayi elektriği, amortisman, bakım | 200.000 TL | — | 200.000 TL |
| TOPLAM NİHAİ MALİYET | 700.000 TL | 300.000 TL | 1.000.000 TL | |
Formülün uygulanışı:
Yerli Katkı Oranı = [ (1.000.000 TL - 300.000 TL) / 1.000.000 TL ] × 100 = %70,00
Bu oran asgari %51 barajını aştığı için ürün Yerli Malı Belgesi almaya hak kazanır.
Ürün Gruplarına Göre EK-3A, EK-3B, EK-3C ve EK-3D Cetvelleri
| Cetvel Türü | Kapsadığı Sektör ve Ürünler | Mali Rapor Kapsamı |
|---|---|---|
| EK-3A Cetveli | Standart Sanayi Mamulleri (Makine, metal, ahşap, tekstil, plastik vb.) | Hammadde faturaları, işçilik dökümü ve genel imalat amortisman payları |
| EK-3B Cetveli | Yazılım ve Bilişim Ürünleri | Yurt içi yazılım geliştirici adam/saat ücretleri, AR-GE lisans ve sunucu giderleri |
| EK-3C Cetveli | Tıbbi Cihazlar ve Medikal Ürünler | Medikal cihaz regülasyonu, sterilizasyon ve klinik araştırma yerli payları |
| EK-3D Cetveli | Hizmet ve Mühendislik Projeleri | Hizmet bileşenlerinin yerlilik oranı ve saha uygulama işçiliği |
5. Yerli Malı Belgesi İçin Gerekli Evraklar (2026 Güncel Liste)
Oda raportörlerinin ve teknik eksperlerin onayına sunulacak başvuru dosyasında yer alması gereken belgeler:
6. Yerli Malı Belgesi Geçerlilik Süresi ve Yenileme Süreci
1 Yıl Kuralı ve Kapasite Raporu Bağlantısı
Yerli Malı Belgesi, ilgili oda tarafından onaylandığı tarihten itibaren 1 yıl (365 gün) süreyle geçerlidir.
⚠️ En Çok Yapılan Hata: Kapasite Raporunun Erken Bitmesi
Mevzuatın en kritik kuralı şudur: "Yerli Malı Belgesi'nin geçerlilik süresi hiçbir şekilde dayanağı olan Kapasite Raporunun süresini aşamaz."
Örneğin kapasite raporunuzun bitmesine 4 ay kalmışken Yerli Malı Belgesi alırsanız, belgeniz 1 yıl değil, sadece 4 ay sonra kapasite raporunuzla aynı gün hükümsüz kalır. Bu nedenle Yerli Malı Belgesi başvurusundan önce kapasite raporu sürenizi mutlaka kontrol etmelisiniz.
Yenileme Başvurusu Ne Zaman Yapılmalıdır?
Belge süresi dolmadan en az 30-45 gün önce yenileme hazırlıklarına başlanmalıdır. Yenileme sürecinde bir önceki döneme ait gerçekleşen fiili maliyetler (hammadde faturaları, artan işçilik ücretleri) dikkate alınarak EK cetveller güncellenir ve oda eksperine yeniden sunulur.
7. Başvuru Adımları: Kapasite Raporundan Belge Teslimine
Kapasite Raporu ve Yerli Malı Belgesi Danışmanlık Hizmetlerimiz
Yerli Malı Belgesi başvurusuna başlamadan önce geçerli bir kapasite raporunuzun bulunması şarttır. İhtiyacınıza uygun hizmet sayfamızı ziyaret ederek uzman mühendis ekibimizden doğrudan destek alabilirsiniz:
- 🔹 TOBB Bağlı Sanayi İşletmeleri İçin: TOBB Kapasite Raporu ve SBS Başvuru Danışmanlığı
- 🔹 Esnaf ve Sanatkarlar İçin: TESK e-Kapasite Raporu Hazırlama ve Onay Hizmeti
- 🔹 Yerli Malı & EK-3 Cetveli Desteği: Yerli Malı Belgesi ve Yerli Katkı Oranı Hesaplama Danışmanlığı
8. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Yerli Malı Belgesi geçerlilik süresi ne kadardır?
Yerli Malı Belgesi düzenlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçerlidir. Ancak belgenin dayanağı olan Kapasite Raporunun kalan süresi 1 yıldan az ise, Yerli Malı Belgesi de kapasite raporunun bittiği tarihte geçerliliğini yitirir.
Yerli Malı Belgesi almak için kapasite raporu şart mı?
Evet, kesinlikle zorunludur. Yerli Malı Belgesi başvurusu yapabilmek için firmanın geçerli bir Sanayi Sicil Belgesi ve Kapasite Raporuna (TOBB veya TESK) sahip olması yasal ön koşuldur. Kapasite raporu bulunmayan ya da süresi dolmuş ürünler için belge düzenlenemez.
Yerli katkı oranı en az yüzde kaç olmalıdır ve nasıl hesaplanır?
SGM-2024/10 sayılı Yerli Malı Tebliği uyarınca ürünün yerli katkı oranının en az %51 olması zorunludur. Formül: Yerli Katkı Oranı (%) = [(Nihai Ürün Maliyet Tutarı - İthal Girdi Tutarı) / Nihai Ürün Maliyet Tutarı] × 100 şeklinde hesaplanır.
Kamu ihalelerinde %15 yerli malı fiyat avantajı nasıl uygulanır?
4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 63. maddesi gereği idareler yerli malı teklif eden isteklilere %15'e kadar fiyat avantajı sağlayabilir. Değerlendirme aşamasında yerli malı belgesi olmayan rakiplerin teklif bedelleri %15'e kadar sanal olarak artırılarak ekonomik açıdan en avantajlı teklif belirlenir.
Yerli Malı Belgesi firma adına mı yoksa ürün bazında mı verilir?
Yerli Malı Belgesi tamamen ürün bazında düzenlenir. Bir firmanın birden fazla mamulü varsa, ihaleye teklif edeceği her ürün ve model için ayrı EK-3 maliyet cetveli hazırlanarak ayrı belge alınması gereklidir.
Ticaret şirketleri veya ithalatçılar Yerli Malı Belgesi alabilir mi?
Hayır. Belge yalnızca fiili imalatçı ve üretici kimliğine sahip, sanayi siciline kayıtlı işletmelere verilir. Al-sat yapan toptancılar, ithalatçılar veya aracı ticaret şirketleri kendi adlarına Yerli Malı Belgesi düzenletemez.
Yerli Malı Belgesi Başvurunuzu Birlikte Yönetelim
Kapasite raporunuzun geçerlilik kontrolünden EK cetvel ve maliyet hesaplamalarına, SBS başvurunuzdan oda onayına kadar tüm süreci sizin adınıza takip ediyoruz. İhale takviminizi riske atmayın.